{"id":1156,"date":"2021-11-24T16:05:27","date_gmt":"2021-11-24T16:05:27","guid":{"rendered":"https:\/\/dersim-fdg.org\/geschichte"},"modified":"2026-07-28T18:41:11","modified_gmt":"2026-07-28T18:41:11","slug":"geschichte-3","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/dersim-fdg.org\/tr\/geschichte-3","title":{"rendered":"\u00d6yk\u00fc"},"content":{"rendered":"\n

Dersim'in 1938 \u00f6ncesi tarihi geli\u015fmeleri<\/h4>\n<\/div><\/div>

Dersim'in \u00d6yk\u00fcs\u00fc<\/h1>\n<\/div><\/div><\/div><\/div>

Dersim'in co\u011frafi konumu<\/h2>\n

D\u00eas\u0131m (Dersim), bug\u00fcnk\u00fc Tunceli ilinin \u00e7ekirde\u011fine kar\u015f\u0131l\u0131k gelen, T\u00fcrkiye \/ Do\u011fu Anadolu'da bir b\u00f6lgenin bug\u00fcnk\u00fc resmi olmayan ad\u0131d\u0131r. Dersim'in eski s\u0131n\u0131rlar\u0131 ise Kayseri-Sar\u0131z'dan Mu\u015f-Varto'ya, G\u00fcm\u00fc\u015fhane'den Malatya ve Mara\u015f'a kadar uzan\u0131yordu. <\/p>\n

Dil ve etnik gruplar<\/h2>\n

Dersimliler kendilerine KIRMAN\u00c7 diyorlar (Merkez Dersim d\u0131\u015f\u0131nda Zaza ve Dimili de). K\u0131rda\u015f ve K\u0131rdaski, Dersimer K\u00fcrtleri ve dilleri i\u00e7in kullan\u0131lan terimlerdir. <\/p>\n

Dersimlilerin kadim diline Zazaca denir. Bu dil ayn\u0131 zamanda K\u0131rmancki veya D\u0131m\u0131lki isimleriyle de bilinir ve b\u00fcy\u00fck tehdit alt\u0131ndaki dillerden biridir. \u0130ran dil kolunun kuzeybat\u0131 \u0130ran grubuna ait do\u011fu ve g\u00fcneydo\u011fu Anadolu'ya \u00f6zg\u00fc bir dildir. UNESCO'ya g\u00f6re, dil \u015fu anda yakla\u015f\u0131k iki milyon ki\u015fi taraf\u0131ndan konu\u015fulmaktad\u0131r. <\/p>\n<\/div><\/div><\/div>

<\/span><\/a><\/div>

Dersim tarihi ile ilgili \u00e7e\u015fitli yay\u0131nlar, kitaplar ve dergiler<\/p>\n<\/div><\/div>

Metin \u00f6rne\u011fi Zaza: Gaga&apos;n\u0131n \u00d6yk\u00fcs\u00fc (Alevi Noeli)<\/a><\/div>
Metin \u00f6rne\u011fi Zaza: \u0130nfazlar\u0131n y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fcn\u00fc kutlamak i\u00e7in bir etkinli\u011fe davet<\/a><\/div><\/div><\/div>
<\/span><\/div><\/div><\/div>

 <\/p>\n

K\u0131rmanc \/ Zaza'da \u00fc\u00e7 ila d\u00f6rt milyon civar\u0131nda insan var ve bunlar\u0131n iki ila \u00fc\u00e7 milyonu K\u0131rmanc \/ Zaza'y\u0131 ana dili olarak konu\u015fuyor. Geri kalanlar o zamandan beri dili unuttular. Zaza dili, dilbilimsel olarak ba\u011f\u0131ms\u0131z bir dil olarak anla\u015f\u0131l\u0131r. 115 \/ 5000 \u00dcbersetzungsergebnisse \u0130lgili Gorani ile birlikte, kuzeybat\u0131 \u0130ran'\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z bir Zaza-Gorani alt birimini olu\u015fturur. <\/p>\n

Anadolu'nun \u0130slamla\u015fmas\u0131ndan sonra g\u00fcneydeki mavi kesimdeki gruplar S\u00fcnnile\u015firken, kuzeyde ya\u015fayanlar engebeli da\u011fl\u0131k b\u00f6lgede t\u00fcm direni\u015flere ra\u011fmen Alevi inanc\u0131n\u0131 korudu.<\/p>\n

 <\/p>\n

K\u00fclt\u00fcr ve inan\u00e7<\/h2>\n

Dersim renkli bir k\u00fclt\u00fcrler mozai\u011fidir. Dersimliler a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak Alevilerdir. H\u00fcmanist, do\u011fay\u0131 seven ve ezoterik bir dini toplulu\u011fa sahipler ve hem etnik hem de dini a\u00e7\u0131dan zul\u00fcm g\u00f6r\u00fcyorlar. Uzun bir s\u00fcre Dersimliler aras\u0131nda yaz\u0131l\u0131 bir kay\u0131t yoktu. Masallar, \u015fiirler ve \u015fark\u0131lar s\u00f6zl\u00fc olarak aktar\u0131ld\u0131. Son birka\u00e7 on y\u0131lda Dersim k\u00fclt\u00fcr\u00fc Avrupa'da ve Almanya'da giderek daha fazla yaz\u0131ya ge\u00e7irildi. Dersimliler aslen Anadolu'nun gayrim\u00fcslim halklar\u0131na aitti. H\u00fcmanist, do\u011fay\u0131 seven ve ezoterik bir dini toplulu\u011fa sahipler ve hem etnik hem de dini a\u00e7\u0131dan zul\u00fcm g\u00f6r\u00fcyorlar. Uzun bir s\u00fcre Dersimliler aras\u0131nda yaz\u0131l\u0131 bir kay\u0131t yoktu. Masallar, \u015fiirler ve \u015fark\u0131lar s\u00f6zl\u00fc olarak aktar\u0131ld\u0131. Son birka\u00e7 on y\u0131lda Dersim k\u00fclt\u00fcr\u00fc Avrupa'da ve Almanya'da giderek daha fazla yaz\u0131ya ge\u00e7irildi. Dersimliler aslen Anadolu'nun gayrim\u00fcslim halklar\u0131na aitti. <\/p>\n

 <\/p>\n

\u00e7at\u0131\u015fmalar<\/h2>\n

\u0130slamla\u015fma d\u00f6neminde Anadolu'da gayrim\u00fcslim halklara kar\u015f\u0131 \u00e7ok kanl\u0131 sava\u015flar yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 1514'teki \u00c7ald\u0131ran Sava\u015f\u0131, Anadolu'daki hem Alevileri hem de di\u011fer gayrim\u00fcslim halklar\u0131 yenilgiye u\u011fratt\u0131. Bununla birlikte, Dersim b\u00f6lgesi esasen 1937\/38 y\u0131l\u0131na kadar nispeten \u00f6zerk kalabilmi\u015ftir. 1937-38 y\u0131llar\u0131nda Do\u011fu Anadolu'nun bug\u00fcnk\u00fc Tunceli ili olan Dersim b\u00f6lgesinde \u00e7ok say\u0131da kad\u0131n, \u00e7ocuk ve ya\u015fl\u0131 olmak \u00fczere yakla\u015f\u0131k 70.000 ki\u015finin katledildi\u011fi devlet emriyle toplu infazlar yap\u0131ld\u0131. Binlerce derimer zorla s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131 edildi. Bu soyk\u0131r\u0131m hala T\u00fcrkiye Cumhuriyeti taraf\u0131ndan tan\u0131nmamaktad\u0131r. <\/p>\n

 <\/p>\n

S\u00fcrg\u00fcn ve n\u00fcfus azalmas\u0131<\/h2>\n

Devlet bask\u0131s\u0131 1937\/38'de bitmedi. 1970'lerdeki zor ekonomik durum nedeniyle bir\u00e7ok insan \u00fclkeden T\u00fcrkiye'nin b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerine ta\u015f\u0131nd\u0131. 1994'te T\u00fcrk ordusu taraf\u0131ndan da b\u00fcy\u00fck bir sald\u0131r\u0131 d\u00fczenlendi. Bir\u00e7ok k\u00f6y yak\u0131ld\u0131 ve bo\u015falt\u0131ld\u0131. Bu huzursuzlu\u011fun bir sonucu olarak, son bir b\u00fcy\u00fck g\u00f6\u00e7 dalgas\u0131 ya\u015fand\u0131. Yerinden edilmi\u015f insanlar olarak Dersim d\u0131\u015f\u0131nda topluluklar olu\u015fturmu\u015flard\u0131r. \u00d6zellikle b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerde destek dernekleri ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. <\/p>\n

Dersimer'in \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 \u015fu anda Bat\u0131 Avrupa'da, \u00f6zellikle Almanya'da ve Avrupa'n\u0131n di\u011fer \u00fclkelerinde ya\u015f\u0131yor. Avrupa'ya \u00fc\u00e7 dalga halinde geldiler. \u0130lk dalga, Almanya'n\u0131n umutsuzca i\u015f\u00e7i arad\u0131\u011f\u0131 1960'larda ve 1970'lerde \u201cmisafir i\u015f\u00e7iler\u201dle geldi. \u0130kincisi, 12 Eyl\u00fcl 1980 askeri darbesinden sonra. 1994'teki askeri harekattan sonra \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, 1994'teki askeri sald\u0131r\u0131dan sonra. Bu nedenle g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Dersimlilerin \u00e7o\u011fu s\u00fcrg\u00fcnde ya\u015famaktad\u0131r. <\/p>\n

Dersimliler \u00e7o\u011funlukla Avrupa'ya iyi entegre olmu\u015flard\u0131r ve topluma k\u00fclt\u00fcr, siyaset, bilim ve ekonomi ile katk\u0131da bulunurlar. Yine de kendinizi Dersimli gibi hissediyorsunuz, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcz\u00fc koruyorsunuz ve tarihinizi hat\u0131rl\u0131yorsunuz. <\/p>\n<\/div><\/div><\/div>

<\/span><\/a><\/div>

Dersim tarihi ile ilgili \u00e7e\u015fitli yay\u0131nlar, kitaplar ve dergiler<\/p>\n<\/div><\/div>

<\/span><\/a><\/div>
<\/span><\/a><\/div>

Dersimli kad\u0131nlar
geleneksel k\u0131yafetler<\/p>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-1156","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dersim-fdg.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1156","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dersim-fdg.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/dersim-fdg.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dersim-fdg.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dersim-fdg.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1156"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/dersim-fdg.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1156\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8480,"href":"https:\/\/dersim-fdg.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1156\/revisions\/8480"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dersim-fdg.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1156"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}